Rite of passage

Het onbestemde en de grote belofte tijdens man worden

De vanger in het graan van J.D. Salinger (USA) is voor velen het favoriete boek uit de Engelstalige literatuur. De roman vertelt het verhaal van de zestienjarige Holden Caulfield, die van school wordt gestuurd en twee dagen door New York zwerft. Zijn humoristische en aangrijpende speurtocht naar iemand met wie hij echt kan praten, heeft aan het begin van de eenentwintigste eeuw nog niets aan zeggingskracht ingeboet.

Het boek wordt nog steeds door duizenden jonge mannen gelezen. Vele jongens die het lezen herkennen zich in de zoektocht van Holden naar iets wat je heel hard nodig hebt maar niet weet wat het is.

In hoofdstuk 22 praat Holden met zijn zusje Phoebe en stelt hij vast dat hij catcher in the rye wil worden, ‘vanger in het koren’. Vertaling: ‘Dan zie ik steeds die kleine kinderen in het koren spelen en zo. Meer dan duizend kinderen. En verder niemand in de buurt -- ik bedoel, geen groten -- behalve ik. En dan sta ik aan de rand van zo'n afgrond. En wat ik dan moet doen: ik moet ze opvangen als ze in de afgrond beginnen te vallen...’

Veel jongens dromen ervan iets belangrijks, iets groots te verrichten in hun leven. Dat je belang kunt zijn voor andere mensen. Holden vangt ze op in een honkbalhandschoen.

Dat zegt hij niet, maar we weten het wel: het is de handschoen van zijn broertje Allie. Allie is dood. Holden heeft Allie's honkbalhandschoen: op de vingers en in de palm staan nog steeds de versjes die Allie er heeft ingeschreven. Voor als hij een tijdje niets te doen had in het verre veld. Dan las hij in zijn handschoen; versjes in groene inkt.

Er wordt intens geschreven over de dood van de broer van Holden. Het verdriet is ongenaakbaar dat net als andere gevoelens zo diep en onweerstaanbaar wordt beleefd tijdens je volwassenwording.

In deze alinea's maakt Salinger duidelijk waar Holdens droom (‘vanger’ worden) vandaan komt, en dus ook hoe je de titel van het boek moet lezen: als een liedje dat al door de Schot Robert Burns werd opgetekend. Holden zegt tegen zijn zusje, Phoebe: ‘Je kent dat liedje wel: "If a body catch a body comin' through the rye"?' En Phoebe kent het, verbetert hem: ‘Het is: "If a body meet a body..."!'

Zonder deze alinea's kun je het boek niet begrijpen, want hier wordt de kern van het verhaal gegeven: een jongen van zestien die zijn overleden broertje hartstikke mist. Hier weet de lezer het zeker zonder dat het gezegd wordt: dat vers van Burns, dat stond met groene inkt in de honkbalhandschoen van Allie: om te zingen als er even geen hoge ballen waren in het achterveld.

Alle mensen, ook jongens, herscheppen hun werkelijkheid. Zo ook Holden die van meet catch maakt. Dat past in zijn jongenswereld waar in de actie, in het doen, in het honkbalspel de emotie kan worden toegelaten. Het ondraagbare kan draagbaar worden als je er betekenis aan geeft. Holden wil kinderen vangen die uit het koren rennen en dreigen in de afgrond te vallen. Dat geeft betekenis aan de dood van Allie en aan zijn zoektocht naar wie hij wil worden.

De vruchten van het feminisme zijn indrukwekkend! Vrouwen krijgen nog steeds minder betaald voor hetzelfde werk als mannen maar de positie van en kansen voor vrouwen en meiden is in 100 jaar dramatisch verbeterd.

Er zijn ook geluiden dat die veranderde positie grote gevolgen heeft voor mannen en jongens. De naiviteit van veel voorstanders van emancipatie was groot. Zij lieten jongens met poppen spelen en probeerden hun rivaliteit en vechtlust te dempen. Die effecten lijken niet groot. Andere wel zoals het vedwijnen van mannen uit het basisonderwijs waardoor jongens vaker benaderd worden als meisjes.

Martine Delfos, een psychologe, onderzoekster met vele publicaties op haar naam, maakt zich breed om jongens jongens te laten blijven. (lees meer)

Voor meer over de zoektocht van mannen in het kielzog van vrouwen. (lees meer)